Przejdź do głównej zawartości strony

CZYM JEST TOŻSAMOŚĆ NARODOWA?

Co myślą Polacy o swojej tożsamości narodowej. Jaką rolę w poczuciu tożsamości narodowej odgrywają kultura, język, tradycja i historia? W jaki sposób chronić i przekazywać polskie dziedzictwo kulturowe kolejnym pokoleniom? Dlaczego Jan Paweł II pozostaje jednym z najważniejszych autorytetów Polaków i jakie znaczenie ma jego dziedzictwo dla polskiej wspólnoty narodowej? Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu #poSąsiedzku i prezentację raportu „Osoba i Naród. Perspektywa Jana Pawła II”, przygotowanego przez Zespół Badawczy UKSW, w skład którego wchodzi prof. Dominika Żukowska-Gardzińska z Mt 5,14.

niedziela

MT 5,14 | MUZEUM JANA PAWŁA II I PRYMASA WYSZYŃSKIEGO

ul. Prymasa Augusta Hlonda 1
02-972 Warszawa

Zobacz na Google Maps

Raport jest drugim etapem projektu, po badaniach jakościowych i badaniu Internetu prezentowanych w 2025 r. W aktualnej części badań zrealizowanych przez CBOS na ogólnopolskiej próbie 1731 dorosłych Polaków (badania CAWI), Zespół Badawczy UKSW (prof. Rafał Wiśniewski – kierownik projektu, prof. Dominika Żukowska-Gardzińska, prof. Michał Gierycz, x. prof. Wojciech Kluj, x. prof. Jarosław Różański, x. prof. Tomasz Szyszka, dr Marcin Zarzecki) analizował zagadnienia tożsamości narodowej i miejsca Jana Pawła II wśród autorytetów Polaków.

– Badania pokazują, że dla większości Polaków tożsamość jest silnie związana z kulturą narodową, wspólnym językiem, tradycją, historią. Wciąż najważniejszymi wartościami są rodzina, wolność, patriotyzm i religia – mówi prof. Rafał Wiśniewski z UKSW, kierownik projektu, w ramach którego odbyło się badanie. – Dlatego świadomość społecznego rozumienia tożsamości pomaga lepiej rozumieć własne miejsce we wspólnocie i mechanizmy budowania więzi społecznych – podsumowuje.

– Jednocześnie wyniki wskazują, że współczesny człowiek, funkcjonujący w warunkach pluralizmu kulturowego i dynamicznych przemian społecznych, szuka refleksji nad własną tożsamością, a osoba Jana Pawła II w pewnym sensie łączy Polaków ponad podziałami światopoglądowymi: podzielają ją zarówno osoby wierzące i praktykujące, jak i niewierzący i niepraktykujący – mówi prof. Dominika Żukowska-Gardzińska z Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego.

Zdecydowana większość Polaków czuje się związana z polską kulturą, ceni tradycję i historię. Zaangażowanie w praktyczne poznawanie dziedzictwa narodowego deklaruje jednak mniej niż połowa respondentów. Jako instytucje predestynowane do przekazywania kultury kolejnym pokoleniom Polacy postrzegają przede wszystkim rodzinę i szkołę. Najważniejsze wartości w życiu Polaków to zdrowie, bezpieczeństwo, rodzina i wolność.

Trzy czwarte badanych ma poczucie, że polska kultura określa ich tożsamość. Zdecydowana większość dostrzega wartości, które są typowe dla polskiej wspólnoty narodowej, a wśród nich wymieniane są przede wszystkim wiara i religia oraz patriotyzm. W ocenie społecznej naród to przede wszystkim wspólnota kulturowa, a głównym czynnikiem o charakterze narodotwórczym jest wspólny język.

Ogromna większość badanych identyfikuje się z polską wspólnotą narodową i odczuwa dumę z polskiej tradycji, kultury i dziedzictwa narodowego. Sens życia upatrywany jest jednak gdzie indziej – przede wszystkim w szczęściu rodzinnym, miłości oraz znalezieniu swojego miejsca w społeczeństwie i poczuciu bycia przydatnym. Najmniej istotną z tej perspektywy jest wiara w jakąś wielką ideę (stosunkowo nisko w tej hierarchii lokuje się także wiara religijna).

Zdaniem większości badanych polska kultura wzmacnia pozycję naszego kraju i powinna być priorytetem polityki państwowej. Osoby, które dostrzegają zagrożenia dla polskiej tożsamości kulturowej, najczęściej uznają za nie migracje i wielokulturowość oraz utratę zainteresowania tradycją w młodym pokoleniu. Wśród Polaków dominuje pogląd o potrzebie ochrony własnej tradycji, kultury i dziedzictwa narodowego.

Jan Paweł II jest niekwestionowanym liderem rankingu osobistych autorytetów Polaków – w pytaniu otwartym wymienił go w tym kontekście więcej niż co czwarty respondent (28,5%), podczas gdy kolejne postaci uzyskały od 8,3% do 6,6% wskazań. Co piąty badany nie potrafił wskazać żadnego autorytetu lub uznał, że takiej osoby nie ma. Niemal dwukrotnie więcej osób (49,4%) wyraża pogląd, że Jan Paweł II jest autorytetem dla mieszkańców innych państw poza Polską – przed Lechem Wałęsą (26,9%), Marią Skłodowską-Curie (12,9%), Robertem Lewandowskim (9,6%), Fryderykiem Chopinem (9,2%) i Tadeuszem Kościuszką (9,1%). Tym samym papież Jan Paweł II postrzegany jest przez Polaków jako najbardziej szanowany i znany za granicą rodak.

Za ważny autorytet moralny uznaje Jana Pawła II 59,8% Polaków (35,3% zdecydowanie), przeciwnego zdania jest 23,5%, a 16,7% nie ma wyrobionej opinii. Osoby ceniące papieża najczęściej wskazują jako powód jego umiejętność dotarcia do ludzi młodych (75,3%), pielgrzymowanie i nauczanie na całym świecie (63,4%) oraz rolę w obaleniu komunizmu (57,1%). Trzy czwarte badanych rozmawiało o papieżu z rodziną lub znajomymi (78,2%) bądź obejrzało film o nim (75,6%), ponad 60% słuchało lub czytało jego homilie, a niemal co trzeci (32%) uczestniczył w pielgrzymkach papieskich do Polski. Książkę napisaną przez Jana Pawła II przeczytał jednak tylko co piąty badany.

Zdecydowana większość Polaków nie ma wątpliwości w kwestii znaczenia i roli pontyfikatu Jana Pawła II dla Polski: niemal powszechny jest pogląd o jego wpływie na historię naszego kraju (88,5%), zdecydowana większość zgadza się, że Jan Paweł II i jego nauczanie są częścią polskiej kultury oraz że przyczynił się do obalenia komunizmu w Polsce i na świecie (72,5%). Opinia o znaczącej roli Jana Pawła II dla polskiej historii i kultury w pewnym sensie łączy Polaków ponad podziałami światopoglądowymi: podzielają ją zarówno osoby wierzące i praktykujące, jak i niewierzący i niepraktykujący – wpływ pontyfikatu na historię Polski uznaje 74,7% osób niewierzących oraz 77,4% najmłodszych badanych w wieku 18–24 lata.

Ze stanowiskiem Jana Pawła II w kwestii ochrony życia od poczęcia do naturalnej śmierci identyfikuje się niespełna połowa dorosłych Polaków (47,8%). Sprzeciw wobec tej postawy deklaruje blisko co trzeci respondent (31,1%), a co piąty (21,1%) nie ma w tej kwestii sprecyzowanego zdania. Normę tę akceptuje 81,3% osób praktykujących co tydzień i 14,2% niepraktykujących.

– Ponad jedna piąta badanych pamięta papieża i szanuje go jako postać historyczną, ale nie przyjmuje jego nauczania. Niepokoi mnie jeszcze jedno – najsłabszym kanałem przekazu jest słowo pisane. Książkę papieża czytał co piąty dorosły, a wśród młodych co siódmy. Pamięć o Janie Pawle II przetrwa, pytanie, czy przetrwa jego myśl – mówi dr Marcin Zarzecki z UKSW, członek Zespołu Badawczego.

Zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu #poSąsiedzku, podczas którego zastanowimy się, co myślą Polacy na temat swojej tożsamości narodowej. Pretekstem do rozważań będzie raport Osoba i naród. Perspektywa Jana Pawła II, przygotowany przez Zespół Badawczy Uniwersytetu Stefana Kardynała Wyszyńskiego. W jego skład wchodzi prof. Dominika Żukowska-Gardzińska z Mt 5,14, która przedstawi wyniki badań wspólnie z socjologami UKSW: mgr Weroniką Jaworską oraz mgr Konstancją Obidzińską.

Wykonawcą badań jest Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej. Badania były realizowane w ramach projektu Osoba i Naród. Perspektywa Jana Pawła II.

Projekt sfinansowany został ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla programu Narodowy Program Rozwoju Humanistyki w ramach modułu Fundamenty.


Spotkanie w niedzielę 8 listopada stanowi część cyklu Po sąsiedzku. Wykłady w Muzeum (nie tylko o Muzeum), na który zapraszamy do Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego w każdą drugą niedzielę miesiąca o godz. 13.00.