Historia Wiejskich chat pośród drzew jest prawie tak samo interesująca, jak sam obraz. Całkiem niedawno udało się ostatecznie potwierdzić autorstwo mistrza z Niderlandów, a także przywrócić dziełu dawny blask. Przez pewien czas pokazywane w Warszawie, obecnie na rok trafia do Galerii Sztuki Europejskiej Muzeum Narodowego w Krakowie, które wcześniej przeprowadziło ekspertyzę obrazu oraz jego renowację.
Tak, to van Gogh
Interdyscyplinarne badania w Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych (LANBOZ) przy Muzeum Narodowym w Krakowie trwały rok. W ich wyniku powstały ekspertyzy z dziedziny historii sztuki i technologii wykonania obrazu. Dzięki ostatecznej diagnostyce badacze mogli również dobrać odpowiednie metody konserwacji, sfinansowanej ostatecznie przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
W trakcie badań obrazu specjaliści zbadali dokładnie technikę malarską oraz materiały, jakich użył artysta podczas pracy: „Pracownicy LANBOZ zidentyfikowali rodzaj pigmentów, a także przebadali dokładnie podobrazie. Wiejskie chaty pośród drzew pochodzą z najwcześniejszego okresu twórczości van Gogha, w którym artysta stosował stonowane barwy i wykazywał skłonność do kolorów ciemnych, zanim poddał się wpływowi impresjonistów”, przypomina Stefania Ambroziak z Mt 5,14. Szczególnie ciekawa dla badaczy była deska, na którą na początku XX w. został wtórnie naklejony obraz. Deska świadczy o tym, że dzieło pochodzi bezpośrednio ze spuścizny artysty i ma za sobą burzliwą historię. Płótno przechowywane na strychu do dziś nosi natomiast znamiona swojego losu w postaci zagięcia i wykruszeń farby. Te drobne uszkodzenia, poddane zachowawczej konserwacji w pracowni LANBOZ, pozostają widoczne jako świadectwo proweniencji dzieła.
Kręta ścieżka do Polski
Vincent van Gogh namalował Wiejskie chaty pośród drzew w 1883 r., czyli mniej więcej 5 lat przed swoimi najsłynniejszymi dziełami – takimi jak Słoneczniki czy Gwiaździsta noc. Obraz przez lata zmieniał miejsce przechowywania i właścicieli. Wkrótce po powstaniu przechodził z rąk do rąk a często przypadkowi posiadacze nie zdawali sobie sprawy z jego artystycznej, historycznej i finansowej wartości. Gdy na początku XX w. prace van Gogha zyskały rozgłos i znacznie zwiększyły wartość, Wiejskie chaty pośród drzew znajdowały się już w rękach kolekcjonerów – najpierw w Belgii, a potem w Szwajcarii.
W latach 80. dzieło ostatecznie trafiło do Polski. Obecnie jest częścią należącej do Archidiecezji Warszawskiej Kolekcji im. Jana Pawła II, która od 2020 r. pozostaje w depozycie Mt 5,14. Muzeum zaprezentowało płótno w 2024 r. na głośnej wystawie Van Gogh. Historie jednego obrazu. Przez pewien czas pokazywane także w Wadowicach, obecnie zostanie zaprezentowane zwiedzającym Muzeum Narodowego w Krakowie. Będzie tam pokazywane do końca 2026 r.: „Zależy nam, żeby ten niezwykły obraz van Gogha zobaczyło jak najwięcej osób”, mówi Piotr Dmitrowicz, dyrektor Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego.
Materiał powstał na podstawie katalogu wystawy «Van Gogh. Historie jednego obrazu» (Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego, Warszawa 2024).
